ریشه عزاداری در آیات و روایات
عزاداری و برپایی مراسم ماتم در سوگ خوبان و اولیاء خدا، امری است که ریشه در قرآن، سیره نبوی(ص) و سیره امامان دارد. این عزاداری ها مصداق مودت اهل بیت است (شوری، آیه 23)،مصداق تعظیم شعائر الهی است(حج، آیه 32) و مصداق فریاد مظلوم علیه ظالم است. (نساء، آیه48) در سیره نبی اکرم(ص) داریم که حضرت در سوگ شهدای احد و به ویژه حمزه سیدالشهداء عزاگرفت و ترغیب به عزاداری بر حمزه سیدالشهداء کرد. پیامبر(ص) هم چنین در سوگ شهادت حضرت جعفر بن ابیطالب و زید بن حارثه و عبدالله بن رواحه، عزا گرفت.
در سیره امامان نیز در سوگ شهیدان به ویژه سالار شهیدان این سیره جاری بوده است. امام سجاد(ع) بعد از شهادت پدر بزرگوارشان، در هر مجلس از داغ حسین می گفت و در حقیقت مجلس عزا برپا می کرد. امام باقر(ع) هم در شرایط سخت و خفقانی دستور می داد روز عاشورا، عزای امام حسین را برپا کنند.
همین سیره را حضرت امام صادق(ع) و امامان دیگرنیز داشتند و اصرار داشتند که از رهگذرعزاداری و برپایی عزای سالار شهیدان، چراغ پرفروز نهضت حسینی روشن بماند که این چراغ منور روز به روز نورانی تر و پرفروغ تر می شود.
مجالس عزای حسینی نه تنها نام سیدالشهداء را پرآوازه نگه داشته بلکه سبب ماندگاری پیام اسلام هم شده اند. بر این اساس است که احیاگر مکتب نجات بخش عاشورا در عصر حاضر یعنی حضرت امام خمینی(ره) بیشترین تأکیدها را بر برپایی عزاداری سید و سالار شهیدان داشتند ومی فرمودند: «ملت ما قدر این مجالس را بدانند، مجالسی است که زنده می دارد ملت ها را... ملت مارا این مجالس حفظ کرده است. بی خود نبود که رضاخان تمام مجالس عزا را قدغن کرد. مجالس عزا را با همان شکوهی که پیش تر انجام می گرفت و بیشتر از آن، حفظ کنید. مجالس سوگواری ائمه اطهار که شعائر مذهبی ماست باید حفظ شود.»
با توجه به جایگاه رفیع عزاداری و گوهر ارزشمندی که در آن نهفته است، بدیهی است که دشمنان تلاش گسترده ای در جهت تعطیلی، تخریب و تحریف آن داشته باشند.
در برهه ای از زمان که عباسی ها قدرتمند بودند در پی تخریب عزای سالار شهیدان بودند وعزاداران را دستگیر می کردند، شکنجه و اعدام می کردند و در برهه ای هم که دشمنان دین، قدرت مقابله مستقیم با مجالس عزاداری سالار شهیدان را نداشته اند، در پی تحریف پیام عاشورابرآمده اند.

آسیب شناسی مجالس عزاداری
در زمینه آسیب شناسی مجالس عزاداری که در حقیقت بزرگ ترین خدمت به نهاد مقدس عزاداری است، بزرگان دین تلاش های فراوانی داشته اند که از جمله امام راحل حدود 06 سال قبل در کتاب کشف الاسرار که پاسخی به یاوه گویی های کسروی ملعون بود، می فرمایند، اگر بخواهید پیام نهضت عاشورا محفوظ بماند، باید این سنت عزاداری ها حفظ شود. البته اگر ناروایی ها ورفتارهایی از جانب برخی اشخاص بی اطلاع از اسلام سر می زند، آن ها باید تصفیه شود، لکن عزاداری به همان قوت خودش باقی بماند. در خصوص عزاداری و مجالسی که به نام حسین بن علی(ع) برپا می شود هیچ یک از دینداران نمی گویند که با این اسم، هر کسی هر کاری می کند خوب است. چه بسا علمای بزرگ و دانشمندان بسیاری که این کارها را ناروا دانسته و به نوبه خود ازآن جلوگیری کردند.
بنابراین در برپایی عزای حسینی و اهل بیت باید از خطبا و مداحان مخلص تجلیل و تکریم به عمل آوریم و در عین حال رسالت روشنگری خود را در عرصه تحریف هایی که احیاناً درعزاداری ها رخ می دهد، بیان نمائیم.

آسیب های محتوایی
یک سری از آسیب های عزاداری ها، آسیب های محتوایی است. یعنی در مجالس عزاداری، از ابعادملکوتی و آسمانی و مأموریت الهی آن ها سخنی به میان نمی آید و صرفاً سخن از توصیف چشم و ابروی اهل بیت به میان می آید. در این باره رهبر معظم انقلاب فرموده اند: »چیز دیگری که بنده در بعضی از خوانندگان جلسات مداحی اطلاع پیدا کردم، استفاده از مدح ها و تمجیدهای بی معناست که گاهی هم مضر است. فرض کنید راجع به حضرت ابالفضل(ع) صحبت می شود، بنامی کنند از چشم و ابروی آن بزرگوار تعریف کردن، مثلاً قربون چشمت بشم، مگر چشم قشنگ در دنیا کم است؟ مگر ارزش اباالفضل به چشمهای قشنگش بوده... این ها سطح معارف دینی ما راپایین می آورد. معارف شیعه در اوج اعتلاء است. ارزش اباالفضل العباس به جهاد و فداکاری واخلاص و معرفت او به امام زمانش است، به صبر و استقامت اوست، به آب نخوردن اوست درعین تشنگی و بر لب آب بدون این که شرعاً و عرفاً هیچ مانعی وجود داشته باشد.
این فرمایشات رهبر معظم انقلاب اشاره به اشعار سست و بی مقداری است که این سال ها دربرخی مراسم ها شنیده شده است همچون:
همه هستیمو مدیون چشماتم، می دونی
از همان روز ازل مست نگاتم، می دونی
کار چشماش دلبریه
قد و بالای قشنگش عجب محشریه
سیاهه چشات جزیره دله
هر کس از نسل توئه، چه خوشگله
از نگاه تو محبت می باره
مردی از مردونگیت کم میاره
¤¤¤
به روی صفحه می کشم پیشانی بلند شو
ابروهای کمونی شو صورت آسمونی شو
تا که به چشماش می رسم کشیدنش چه مشکله
آخر چشای یار من سیاهه، خیلی خوشگله
¤¤¤
آیا این گونه اشعار می تواند گویای مناقب اهل بیت باشد؟ آیا داشتن چشم های آنچنانی ارزش است یا فداکاری ها و از جان گذشتگی ها؟ امامان ما که این همه تأکید بر عزاداری ها داشتند، آن عزاداری را می خواستند که جهت افشاگرانه، روشنگرانه و هدایت گرانه داشته باشد.
اگر امامان ما این قدر از «کمیت اسدی» تجلیل کردند و امام سجاد(ع) به کمیت می گوید که ما ازپاداش کار تو و اشعار تو عاجزیم، خدا خودش به تو پاداش دهد، و امام صادق(ع) می فرماید: خدایاگناهان گذشته و آینده کمیت و گناهانی که پنهان و آشکار انجام داده ببخش و آنقدر به او بده تاراضی شود، بدان دلیل است که شاعر متعهد و مناقب گوست. قصیده 578 بیتی او که معروف به«هاشمیات» است، همه در معرفی اهل بیت(ع) و فجایع بنی امیه است. هم چنین تجلیل از دیگر شاعران اهل بیت همچون فرزدق، دعبل، حمیری و... در این راستا بوده است.
در دوران معاصر هم اشعار و مدیحه هایی داشته ایم که موجب ابلاغ و گسترش پیام عاشورا وتهییج احساسات مردم بوده است.
از دیگر آسیب های عزاداری ها، طرح مسائل غلوآمیز در عزاداری هاست و افرادی خود راحسین اللهی و زینب اللهی می دانند در حالی که در قرآن و روایات فراوانی، نهی از غلو و بیزاری ازغلات شده است. حتی حضرت علی(ع) دستور داد برخی غلات را بسوزانند.(بحارالانوار، ج 18، ص552 و مستدرک الوسایل، ج 18، ص 71).
امام رضا(ع) هم در روایتی می فرمایند: خداوند غلات رالعنت کند. همنشین این ها نشوید و طرح دوستی با آن ها نریزید. همان گونه که خداوند از آن ها برائت جسته، شما هم برائت بجوئید.
از دیگر آسیب های عزاداری ها و مصیبت خوانی ها، دروغ گویی است. دردی که 100 سال قبل مرحوم محدث نوری در کتاب «لولو و مرجان» از آن نالیده و به صورت مبسوط در نکوهش دروغ و دروغگویی در عزاها سخن گفته است.
آسیب دیگر، طرح مطالب و انتساب جملات ذلت آمیز به ائمه و یاران و همراهان سید و سالارشهیدان می باشد. به عنوان مثال از تعبیرهایی چون زینب مضطر و امام زین العابدین بیمار و...استفاده می نمایند در حالی که خداوند می فرماید ولله العزه و لرسوله و للمومنین (منافقون، آیه8)، هم حسین نماد عزت است و هم بازماندگانش.
آسیب دیگر مجالس عزاداری، مطرح کردن مسائل سست و بی پایه و ورود به خواب و ملاقات های دروغین در مسائل اعتقادی است. در کجای معارف اسلامی داریم که اهل بیت کسی را با خواب ورویا هدایت کرده باشند. در کجای سیره اهل بیت ملاقات با ولی الله الاعظم(عج) به این ابتذال درآمده است که در کتابهایی که در سال های اخیر آمده، مدعی می شوند همسر من به دفعات خدمت امام زمان(عج) رسیده و یا آدرس محل سکونت امام زمان(عج) این است!
آسیب دیگر مجالس عزاداری آن است که این مجالس نباید جدای از سیاست باشد. هم سکولارهاو هم متحجرانی که در پی جدایی دین از سیاست هستند، هر دو، لبه های یک قیچی اند که می خواهند اسلام ناب محمدی را قیچی کنند. البته این بدان معنا نیست که مجالس مذهبی ماکانون های حزبی و محل جار و جنجال های سیاسی باشد، اما این که در رابطه با اصل نظام اسلامی بی تفاوت باشند، این آسیب جدی است. جلسات عزاداری اهل بیت باید کانون تولی وتبری باشد یعنی دوستی با دوستان خدا و اهل بیت و دشمنی با دشمنان خدا و اهل بیت آسیب دیگر، اظهار مطالب موهن و تحقیرآمیز است که به هیچ وجه مطلوب اهل بیت نیست. به عنوان نمونه:
هر کی می خواد هر چی بگه
من سگ کوی زینبم
بهشت جاودان ز تو
کران و بیکران ز تو
سلطنت جهان ز تو
من سگ کوی زینبم
اهل بیت هیچگاه ذلت را برای پیروانشان نمی پسندند چرا که خود فرموده اند: لا ینبغی للمومن ان بذل نفسه. البته تواضع و ابراز محبت به ائمه، غیر از ذلت و اظهارات موهن و رفتارهای قبیح است.در گوشه و کنار به گوش می رسد که در برخی مراسم ها قلاده سگ به گردن انداخته و عوعومی کنند که به یقین با مومن صالح بودن و ابراز محبت به اهل بیت کردن منافات دارد.

آسیب های شکلی
بخش دیگر آسیب ها، آسیب های شکلی است که استفاده از آلات موسیقی لهوی و حرام درعزاداری هاست که قطعاً مورد رضای سالار شهیدان نمی باشد.
آسیب دیگر، اکتفا به مداحی و سینه زنی و شور گرفتن است که این «شورها» باید با «شعور» گره بخورد تا ماندگار شود. نباید فقط به دعوت از مداح اکتفا کرد بلکه باید ذکر مناقب و تعلیم معارف دینی و بیان احکام دینی هم توسط عالمان دین شناس بیان گردد.
آسیب دیگر، ورود برخی کاسب کاری ها در مقوله عزاداری ها و طلب رقم های نجومی کردن و هرسال با نرخ تورم قیمت ها را بالا بردن است که این نوع برخورد کاسبکارانه با معارف، مدایح ومرائی اهل بیت، مورد نکوهش بزرگان و اولیاء الهی است.

راهکارهای مبارزه با آفات و آسیب ها
در عین حال در بیان آسیب های مجالس عزاداری نباید افراط کرد. بلکه باید آرام آرام و به تدریج با نابسامانی ها مبارزه کرد تا مبادا طرف مقابل به جبهه گیری و لجبازی روی آورد. باید باموعظه حسنه و منطق و آرام آرام امور را اصلاح کرد؛ همانگونه که احکام خداوند هم به تدریج بر امت پیامبر(ص) نازل شد.
نکته دوم آن است که در بیان و نقد آسیب ها نباید به گونه ای برخورد کرد که اصل عزاداری آسیب دیده و بانیان و مداحان و خطبا و برپاکنندگان مجالس دچار دلسردی شوند.
و نکته دیگر آن که این آسیب ها باید به قدری توسط بزرگان و اهل علم مطرح شود وفرهنگ سازی شود که مبارزه با بدعت ها تبدیل به یک فرهنگ شود. در این راه باید شجاعت به خرج داد و از هجوها و جوسازی ها نباید ترسید؛ چرا که علمای دین پاسدار مکتبند و نبایدبگذارند از هیچ ناحیه ای به مکتب اسلام آسیب برسد